Parki Krosno

ZKPK w Krośnie - tak dla retencji wód w kontekście zmian klimatycznych

Tytuł projektu: ZKPK w Krośnie – tak dla retencji wód w kontekście zmian klimatycznych

Beneficjent: Województwo Podkarpackie/Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych w Krośnie

OPIS PROJEKTU

W niektórych regionach Polski ekstremalne zjawiska pogodowe i opady deszczu stają się coraz częstsze, podczas gdy inne cierpią z powodu ciężkich fal upałów i susz. Potrzebujemy działań w dziedzinie klimatu już teraz. W przeciwnym razie te skutki będą się tylko nasilać. Zmiana klimatu stanowi bardzo poważne zagrożenie i wpływa na wiele różnych aspektów naszego życia. Główne skutki, jakich należy się spodziewać, to zmniejszenie dostępności wody i plonów, większe ryzyko wystąpienia suszy, utrata różnorodności biologicznej, pożary lasów i fale upałów. Celem projektu jest poprawa zdolności retencyjnych oraz zwiększenie odporności ekosystemów i infrastruktury na skutki zmian klimatycznych poprzez realizację działań opartych na przyrodzie. Planowane inwestycje obejmują: - odtworzenie dwóch zbiorników wodnych na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Beskidu Niskiego, w sąsiedztwie Jaśliskiego Parku Krajobrazowego. Zadanie będzie polegało na odtworzeniu dwóch zbiorników wodnych położonych na terenie Gminy Dukla, na działkach nr 315/46 w Zawadce Rymanowskiej i działce nr 28/2 w Mszanie. Wybrane zbiorniki przed renowacją tylko okresowo wypełnia woda, są one silnie wypłycone i zarośnięte roślinnością zielną i krzewiastą. Ze względu na zagrożenie pożarowe tych terenów wynikające z znacznego udziału terenów leśnych, z rosnącą penetracją przez turystów terenu Beskidu Niskiego, znajdującymi się na terenie Parku miejscami postojowymi i biwakowymi oraz bliskim sąsiedztwem osad wiejskich. Jednocześnie powstawanie takich obiektów spełnia ważną rolę w utrzymaniu różnorodności biologicznej. W odtwarzanych obiektach retencjonujących wodę pojawia się nowy skład organizmów zasiedlających odtworzony zbiornik i teren bezpośrednio do niego przylegający. Powrót niektórych gatunków roślin jest bardzo szybki. Podobnie ma się rzecz z niektórymi gatunkami ptaków, owadów czy płazów. Fakt ten może w istotny sposób przyczynić się do ochrony naszej rodzimej batrachofauny – gromady szczególnie zagrożonej. Ponadto planuje się założenie kwietnych łąk wokół zbiorników jako jednego ze sposobów retencjonowania wody. Rośliny je tworzące mają rozbudowany, głęboki systemem korzeniowy, dzięki czemu są odporne na suszę i spowalniają spływ wód opadowych. - utworzenie ogrodu deszczowego jako elementu zielonej infrastruktury wspierającej lokalną retencję, poprawiającego mikroklimat oraz pełniącego funkcje edukacyjne, - działania edukacyjno-promocyjne na temat znaczenia retencji i adaptacji do zmian klimatu. W ramach tych prac powstanie ścieżka edukacyjna "Żyję ekologicznie"- w miejscowości Dukla na działce nr 12/48, która ma na celu podniesienie świadomości ekologicznej mieszkańców a także zaplanowano szereg prelekcji, pogadanek i projekcji filmów dotyczących zmian klimatu oraz promowanie zielono- niebieskich inwestycji np. pasaże roślinne, stawy hydrofitowe, łąki kwietne propagujące rodzimą roślinność itp.
Realizacja projektu przyczyni się do:
• zwiększenia retencji wód powierzchniowych,
• poprawy bezpieczeństwa przeciwpowodziowego i ograniczenia skutków suszy,
• zachowania siedlisk przyrodniczych gatunków chronionych, w szczególności płazów,
• podniesienia świadomości społecznej w zakresie ochrony zasobów wodnych i zielonej infrastruktury.
Jednocześnie, zgodnie z działaniami ochrony czynnej prowadzonymi przez Zespół, odbudowa zbiorników pozwoli na zapewnienie trwałości lokalnych populacji gatunków zwierząt chronionych, rzadkich i zagrożonych w tym głównie płazów. Ponadto zaplanowano szereg działań edukacyjno-promocyjnych mających na celu zwiększenie świadomości mieszkańców w zakresie łagodzenia i przystosowania do zmian klimatu, a także przeciwdziałania negatywnym skutkom występowania klęsk żywiołowych i wspierania miejsc rozrodczych płazów.

GRUPY DOCELOWE

Projekt skierowany jest do szerokiego spektrum odbiorców, ze szczególnym uwzględnieniem lokalnych mieszkańców oraz osób zaangażowanych w ochronę przyrody, promocję i animację dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Główne grupy docelowe:
- mieszkańcy wszystkich grup wiekowych dzieci, młodzież, dorośli, seniorzy, w tym osoby zagrożone wykluczeniem społecznym.
- Turyści indywidualni, rodzinni i grupowi, zainteresowani turystyką przyrodniczą Beskidu Niskiego, poszukujący dostępnych, edukacyjnych form wypoczynku.
- Osoby z niepełnosprawnościami i ich opiekunowie – oczekujący integracyjnych i spokojnych aktywności.
- Instytucje i organizacje (NGO, domy kultury, szkoły, placówki turystyczne i środowiskowe) wykorzystujące efekty projektu.
- Lokalni przedsiębiorcy.
Realizacja projektu wpłynie na grupy docelowe w następujących obszarach:
• dostępności – poprawiona zostanie bezpośrednia dostępność oraz bezpieczeństwo regionu,
• turystycznym – wpłynie na rozwój turystyki oraz poprawę warunków życia,
• środowiskowym – zmniejszy się zagrożenie suszą oraz powodzią, poprawi się gospodarka wodami opadowymi,
• bezpieczeństwa – zostaną złagodzone negatywne skutki zmian klimatycznych, mieszkańcy zyskają wiedzę na temat zmieniającego się klimatu i możliwości skutecznego i bezpiecznego reagowania.

DZIEDZINA PROJEKTU
Działania w zakresie przystosowania się do zmian klimatu oraz zapobieganie ryzykom związanym z klimatem i zarządzanie nimi: inne ryzyka, np. burze i susze (w tym zwiększanie świadomości, ochrona ludności i systemy zarządzania klęskami żywiołowymi i katastrofami, infrastruktura i podejście ekosystemowe).

ZADANIA

Zadanie 1- Roboty budowlane w zakresie modernizacji zbiornika w Zawadce Rymanowskiej

Zadanie obejmuje modernizację istniejącego zbiornika wodnego położonego w miejscowości Zawadka Rymanowska,działka nr 315/46.Obiekt o wym. 11 × 11 m, głębokości 1,5 m i pojemności ok. 180 m³ jest obecnie silnie wypłycony,okresowo napełnia się wodą i porośnięty jest roślinnością zielną i krzewiastą,co uniemożliwia mu pełnienie funkcji retencyjnych i przeciwpożarowych.
Celem zad. jest przywrócenie zbiornika do funkcji retencyjno–przeciwpożarowych oraz ekologicznych, poprzez:
- oczyszczenie i odmulenie czaszy zbiornika,
- uszczelnienie dna i wzmocnienie skarp,
- usunięcie nadmiernej roślinności,
- ukształtowanie otoczenia w sposób sprzyjający retencji i bioróżnorodności.
Zakres prac obejmuje:
-roboty rozbiórkowe (demontaż starych płyt betonowych,ogrodzenia,uporządkowanie terenu),
-roboty ziemne wokół zbiornika (plantowanie, utwardzenie terenu warstwami tłucznia, transport kruszywa),
-oczyszczenie i odmulenie dna zbiornika, wraz z uszczelnieniem czaszy,
-wykonanie izolacji dna i skarp z zastosowaniem geowłókniny oraz płyt betonowych,
-wykonanie nowego ogrodzenia, barierek zabezpieczających i bram wjazdowych,
-budowę rurociągu drenarskiego i przelewu odprowadzającego nadmiar wód,
-wykonanie dojścia pieszego z płyt JUMBO oraz obrzeży betonowych,
-nasadzenia kompensacyjne (20 drzew w otoczeniu zbiornika, założenie kwietnej łąki).
Efekty i znaczenie inwestycji:
-zwiększenie pojemności retencyjnej zbiornika do 180 m³,
-poprawa bezpieczeństwa przeciwpożarowego – możliwość wykorzystania zbiornika jako źródła wody gaśniczej,
-odtworzenie siedlisk wodnych i poprawa bioróżnorodności,
-estetyzacja otoczenia i podniesienie walorów edukacyjnych w kontekście ścieżki „Żyję ekologicznie”.

Uzasadnienie potrzeby realizacji:
Zbiornik po modernizacji będzie pełnić funkcję retencyjno–przeciwpożarową i ekologiczną. Zatrzymywanie wód opadowych ograniczy skutki suszy i podtopień, a powstała infrastruktura zwiększy odporność lokalnych ekosystemów na zmiany klimatu. Jednocześnie zostaną stworzone warunki sprzyjające płazom i owadom zapylającym, a poprzez elementy edukacyjne i dostępność infrastruktury także dla osób z niepełnosprawnościami – projekt wzmocni świadomość i integrację lokalnej społeczności.

Zadanie nr 2 - Roboty budowlane w zakresie modernizacji zbiornika w Mszanie

Zadanie obejmuje modernizację istniejącego zbiornika wodnego zlokalizowanego w miejscowości Mszana, działka nr 28/2 (gmina Dukla). Zbiornik o wymiarach 6,8 × 12 m i pojemności ok. 205 m³ obecnie jest w znacznym stopniu zdegradowany – konstrukcja betonowa uległa zniszczeniu, niecka zamulona, a otoczenie porośnięte krzewami i samosiejkami. Obiekt nie spełnia swojej roli retencyjnej ani przeciwpożarowej.
Celem zadania jest przywrócenie zbiornika do funkcji retencyjno–przeciwpożarowych i ekologicznych, poprzez:
-roboty rozbiórkowe i uporządkowanie terenu,
-oczyszczenie i odmulenie czaszy zbiornika,
-naprawę i uszczelnienie ścian żelbetowych,
-wykonanie punktu poboru wody dla celów przeciwpożarowych,
-budowę rurociągu drenarskiego do odprowadzenia nadmiaru wód,
-wykonanie nowego ogrodzenia, barierek ochronnych i bramy,
-budowę dojścia pieszego z płyt JUMBO wraz z obrzeżami betonowymi,
-nasadzenia 30 drzew kompensacyjnych w otoczeniu zbiornika oraz założenie kwietnej łąki.

Efekty i znaczenie inwestycji:
Adaptacja do zmian klimatu – zbiornik o pojemności 205 m³ umożliwi zatrzymanie wód opadowych i roztopowych, zmniejszając ryzyko suszy i poprawiając lokalną retencję. Bezpieczeństwo przeciwpożarowe – dzięki punktowi poboru wody zbiornik będzie pełnił istotną rolę w zabezpieczeniu przeciwpożarowym terenów leśnych i zabudowy w Mszanie. Wsparcie bioróżnorodności – odtworzenie zbiornika stworzy siedlisko dla płazów, owadów zapylających i ptaków; planowane nasadzenia wzmocnią walory przyrodnicze terenu. Poprawa walorów krajobrazowych i społecznych – uporządkowanie terenu i budowa dojścia pieszego zwiększą dostępność obiektu dla lokalnych mieszkańców i uczniów uczestniczących w działaniach edukacyjnych ZKPK w Krośnie.

Zadanie 3 - Powstanie Ogrodu deszczowego oraz ścieżki edukacyjnej

Zad. obejmuje budowę ogrodu deszczowego w bezpośrednim otoczeniu siedziby ZKPK w Krośnie. Ogród deszczowy stanowi element zielono-niebieskiej infrastruktury, której gł. celem jest gromadzenie, retencjonowanie i oczyszczanie wód opadowych spływających z powierzchni dachów i utwardzonych nawierzchni. Rozwiązanie to pełni jednocześnie funkcję przyrodniczą, krajobrazową i edu., wpisując się w koncepcję adaptacji do zmian klimatu i podejścia opartego na przyrodzie (nature-based solutions).
Zakres prac:
-wykonanie elementów betonowych i konstrukcji zewnętrznej ogrodu,
-przygotowanie i wypełnienie skrzyń (folia, keramzyt, piasek, ziemia),
-nasadzenia roślin hydrofitowych dostosowanych do warunków siedliskowych,
-wykonanie przyłączy do rur spustowych, kierujących wodę opadową z dachu do ogrodu,
-montaż całości i prace wykończeniowe.
Efekty i znaczenie inwestycji:
Środowiskowe – ogród deszczowy spowolni spływ wód opadowych, umożliwi ich infiltrację do gruntu, a jednocześnie przyczyni się do oczyszczania wody dzięki działaniu roślin hydrofitowych. Będzie to rozwiązanie zwiększające odporność lokalną na zjawiska suszy i intensywnych opadów. Przyrodnicze – wprowadzenie roślinności wodno-błotnej stworzy siedlisko dla owadów zapylających i drobnych zwierząt, zwiększając bioróżnorodność w otoczeniu siedziby ZKPK. Społeczne i edukacyjne – ogród będzie wykorzystywany podczas zajęć terenowych i warsztatów organizowanych dla dzieci, młodzieży i dorosłych, jako praktyczny przykład zastosowania zielono-niebieskiej infrastruktury w adaptacji do zmian klimatu. Zostanie także włączony do programu ścieżki edukacyjnej „Żyję ekologicznie”. Estetyczne i krajobrazowe – poprawi atrakcyjność otoczenia siedziby ZKPK w Krośnie, nadając mu charakter miejsca przyjaznego mieszkańcom, turystom i osobom odwiedzającym instytucję.
Uzasadnienie:
Ogród deszczowy wpisuje się w polityki krajowe i unijne w zakresie adaptacji do zmian klimatu, gospodarki wodnej i zielono-niebieskiej infrastruktury. Jest rozwiązaniem trwałym, niskoemisyjnym i ekonomicznym w utrzymaniu. Jego realizacja zwiększy potencjał edukacyjny ZKPK, pozwalając nie tylko na poprawę lokalnej retencji, ale także na szerokie promowanie dobrych praktyk ekologicznych wśród mieszkańców i turystów. Zadanie obejmuje również utworzenie ścieżki edukacyjnej „Żyję ekologicznie” na działce nr 12/48 w Dukli, przy siedzibie Zespołu Karpackich Parków Krajobrazowych. Będzie to nowoczesne narzędzie edukacyjne, kształtujące postawy proekologiczne i podnoszące świadomość mieszkańców oraz turystów w zakresie ochrony przyrody i adaptacji do zmian klimatu. Ścieżka zostanie zaprojektowana zgodnie z zasadą uniwersalnego projektowania, co zapewni jej dostępność dla wszystkich grup odbiorców, w tym osób z niepełnosprawnościami. Wyposażona będzie w tablice edukacyjne, elementy interaktywne oraz małą infrastrukturę (ławki, kosze na odpady), umożliwiającą prowadzenie zajęć, warsztatów i prelekcji.
Zakres obejmuje: przygotowanie i zagospodarowanie terenu, budowę nawierzchni i dojść, instalację tablic i materiałów informacyjnych, montaż elementów małej architektury oraz integrację ścieżki z innymi działaniami
ZKPK w Krośnie. Treści edukacyjne dotyczyć będą m.in. znaczenia retencji, ochrony bioróżnorodności (zwłaszcza płazów), zielono-niebieskiej infrastruktury, sposobów przeciwdziałania suszy i powodzi oraz codziennych działań proekologicznych.
Efekty: ścieżka stanie się miejscem praktycznej edukacji ekologicznej, dostępnym i integracyjnym, zwiększy atrakcyjność turystyczną Dukli oraz wzmocni świadomość ekologiczną mieszkańców i odwiedzających. Będzie trwałym efektem projektu, zapewniającym długofalowe korzyści w edukacji i promocji zielono-niebieskich rozwiązań.

Zadanie 4 - Kampania edukacyjno-promocyjna

Celem zadania jest zwiększenie świadomości społecznej na temat zmian klimatu poprzez realizację kampanii informacyjnej w internecie oraz działań edukacyjnych skierowanych do różnych grup społecznych, w tym m.in. dzieci, młodzieży, mieszkańców, seniorów oraz osób ze szczególnymi potrzebami i innych chcących podnieść wiedzę w przedmiotowym zakresie. Kampania ma na celu promowanie działań adaptacyjnych do zmian klimatu, w tym modernizacji zbiorników wodnych, tworzenia ścieżek edukacyjnych i ogrodów deszczowych, oraz edukację ekologiczną.
Okres realizacji
Działania będą prowadzone od 1 czerwca 2026 r. do 31 maja 2027 r.
Grupy docelowe
- Przedszkolaki: Zajęcia dostosowane do wieku, wprowadzające podstawowe pojęcia związane ze zmianami klimatu.
- Młodzież szkół podstawowych: Zajęcia edukacyjne ponad podstawę programową oraz zajęcia pozalekcyjne w świetlicach szkolnych.
- Mieszkańcy/Seniorzy: Działania edukacyjne uwzględniające specyfikę grupy wiekowej, prowadzone w przystępny sposób.
- Osoby ze szczególnymi potrzebami: Zajęcia dostosowane do indywidualnych potrzeb, z zapewnieniem dostępności.

Całkowity koszt projektu: 641 495,32 zł

Dofinasowanie z EFRR 443 819,34 zł

Termin rozpoczęcia projektu: 01.06.2026 r.

Termin zakończenia projektu: 31.05.2027 r.

Licznik odwiedzin: 339